Những năm gần đây, “Net Zero” liên tục xuất hiện trong các báo cáo kinh tế hay chiến lược của nhiều doanh nghiệp. Đây không chỉ là cam kết giảm phát thải mà còn là yếu tố đang tác động mạnh đến dòng vốn, khả năng cạnh tranh và triển vọng tăng trưởng của nhiều ngành nghề. Vậy Net Zero là gì và tại sao nó lại trở thành chủ đề mà mọi nhà đầu tư cần quan tâm? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất của xu hướng này và những cơ hội đang mở ra trong nền kinh tế xanh.
Net Zero là gì?
Net Zero (phát thải ròng bằng 0) là trạng thái mà tổng lượng khí thải nhà kính phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh được đưa về mức 0. Nền kinh tế vẫn có thể phát sinh phát thải, nhưng tổng lượng phát thải đó phải được bù đắp thông qua các giải pháp như trồng rừng, phục hồi hệ sinh thái hoặc ứng dụng công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon.
Khái niệm Net Zero lần đầu xuất hiện trong Báo cáo đánh giá thứ 5 của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu và Thỏa thuận Paris năm 2015. Kể từ cột mốc này, Net Zero đã trở thành mục tiêu hành động bắt buộc của nhiều quốc gia, định chế tài chính hay các tập đoàn đa quốc gia.
Tài liệu tham khảo: Net Zero là gì?
Tại sao nhà đầu tư cần quan tâm đến Net Zero?
Net Zero không chỉ là mục tiêu môi trường mà còn đang tác động trực tiếp đến dòng vốn, lợi nhuận và định giá doanh nghiệp. Với nhà đầu tư, việc theo dõi và đánh giá chiến lược Net Zero giúp nhận diện những doanh nghiệp có khả năng thích ứng tốt với xu hướng kinh tế xanh.
- Tuân thủ pháp lý: Các quốc gia đang siết chặt quy định và áp thuế cao đối với các hoạt động phát thải. Điển hình là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU – chính sách đầu tiên trên thế giới tính phí dựa trên cường độ phát thải của hàng hóa nhập khẩu. Doanh nghiệp chủ động xây dựng lộ trình Net Zero sẽ loại bỏ được rủi ro bị phạt pháp lý và đảm bảo hàng hóa được xuất khẩu vào các thị trường khắt khe.
- Tiếp cận nguồn vốn dễ dàng: Xu hướng dịch chuyển dòng vốn toàn cầu đang ưu tiên các dự án xanh. Doanh nghiệp có cam kết Net Zero rõ ràng sẽ dễ dàng thu hút dòng vốn từ các quỹ đầu tư lớn, đồng thời có đặc quyền tiếp cận các nguồn tín dụng xanh, trái phiếu xanh với lãi suất ưu đãi để mở rộng quy mô.
- Tối ưu hóa chi phí và hiệu suất: Việc chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, áp dụng mô hình tuần hoàn giúp doanh nghiệp giảm thiểu sự phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch dễ biến động giá. Điều này giúp tối ưu hóa chi phí vận hành và nâng cao hiệu suất biên lợi nhuận trong dài hạn.
- Nâng cao giá trị thương hiệu: Người tiêu dùng và đối tác ngày càng ưu tiên các thương hiệu bền vững. Doanh nghiệp đạt chuẩn Net Zero sẽ gia tăng mức độ trung thành của khách hàng, dễ dàng thâm nhập vào chuỗi cung ứng toàn cầu và tạo vị thế cạnh tranh vượt trội so với các đối thủ truyền thống.
Net Zero ảnh hưởng thế nào đến các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam?
Tại COP26, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã cam kết Việt Nam đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Cam kết này đang tạo ra áp lực pháp lý và cơ hội kinh doanh có thể thay đổi cấu trúc dòng vốn trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
Các ngành hưởng lợi từ lộ trình Net Zero là gì?
Xu hướng chuyển dịch xanh đang tạo ra những động lực tăng trưởng mới cho các doanh nghiệp niêm yết thuộc các nhóm ngành như:
- Năng lượng tái tạo: Đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng xanh tại Việt Nam đã vượt 750 nghìn tỷ đồng, tăng 10,3% so với cuối năm 2024 – phản ánh dòng vốn ngân hàng đang chảy mạnh vào các dự án năng lượng xanh. Các doanh nghiệp nhà nước như PVN và EVN đang tích cực đầu tư vào điện gió, năng lượng tái tạo và hạ tầng điện, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0.
- Công nghệ xanh và xe điện: Ngành xe điện cũng đang thu hút nguồn đầu tư lớn, đặc biệt khi hạ tầng trạm sạc mở rộng nhanh và nhu cầu chuyển đổi phương tiện từ phía người tiêu dùng ngày càng tăng.
- Nguyên vật liệu: Áp lực từ CBAM của EU đang buộc các doanh nghiệp xuất khẩu thép phải chuyển dịch sang quy trình sản xuất phát thải thấp. Doanh nghiệp nào chủ động chuyển đổi sớm sẽ giữ được thị phần xuất khẩu, trong khi những đơn vị chậm trễ sẽ mất dần lợi thế cạnh tranh.
Tài liệu tham khảo: Thủ tướng: Phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 là sứ mệnh và cam kết hành động của Việt Nam
Vai trò của thị trường tín chỉ carbon
Thị trường tín chỉ carbon cho phép các bên mua bán và trao đổi quyền phát thải khí nhà kính. Tại đây, mỗi tín chỉ đại diện cho quyền phát thải tương đương một tấn CO2 (hoặc khí nhà kính quy đổi), tạo đòn bẩy kinh tế buộc các tổ chức phải chủ động cắt giảm phát thải để hướng tới mục tiêu trung hòa carbon
Việt Nam đã chốt thời điểm khai trương sàn giao dịch tín chỉ carbon vào cuối tháng 6 năm 2026. Theo ông Nguyễn Thành Công, Phó trưởng phòng Phòng thị trường carbon (Cục Biến đổi Khí hậu), hành lang pháp lý cho thị trường này đã cơ bản hoàn thiện, tạo bệ phóng vững chắc cho doanh nghiệp.
Sàn giao dịch carbon mở ra cơ hội bứt phá doanh thu cho các doanh nghiệp thuộc nhóm nông – lâm nghiệp, phát triển năng lượng hoặc sở hữu giải pháp thu giữ carbon. Khả năng chuyển hóa lượng phát thải giảm thiểu thành tài sản tài chính có thể giao dịch sẽ trực tiếp cải thiện chỉ số EPS (lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu) và nâng cao định giá của doanh nghiệp trong mắt các quỹ đầu tư quốc tế.
Tài liệu tham khảo: Việt Nam chốt ngày khai trương sàn giao dịch carbon, chờ tỉ USD từ thị trường quốc tế
Doanh nghiệp Việt và cam kết xanh
Một số doanh nghiệp niêm yết lớn đã công bố lộ trình giảm phát thải cụ thể, giúp nhà đầu tư dễ dàng theo dõi. Ví dụ, FPT cam kết đến năm 2030 cắt giảm 15,8% tổng lượng phát thải khí nhà kính so với mức cơ sở, cắt giảm phát thải KNK đạt Net Zero vào năm 2040.
Với Vinamilk, công ty đã đăng ký tham gia sáng kiến SBTi (Science Based Targets initiative) với mục tiêu giảm 15% phát thải vào năm 2027 và 55% vào năm 2035, đồng thời triển khai hệ thống quản lý dữ liệu ESG đồng bộ toàn tập đoàn để giám sát các chỉ số bền vững theo thời gian thực.
Nhìn chung, các doanh nghiệp thực hành ESG và Net Zero minh bạch thường được thị trường định giá với hệ số P/E cao hơn so với mặt bằng chung của ngành. Điều này phản ánh rằng các nhà đầu tư sẵn sàng rót vốn cho các doanh nghiệp có cam kết mạnh mẽ về ESG và Net Zero.
Những thách thức trên hành trình đạt Net Zero
Dù triển vọng dài hạn là tất yếu, hành trình dịch chuyển sang Net Zero của các doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với những rào cản hệ thống, đòi hỏi nhà đầu tư phải đánh giá kỹ lưỡng:
- Áp lực chi phí chuyển đổi: Việc ứng dụng công nghệ phát thải thấp và chuyển đổi sang năng lượng sạch đòi hỏi nguồn vốn đầu tư cơ bản ban đầu cực lớn. Chi phí thâm dụng vốn này có thể gây áp lực lên dòng tiền và làm suy giảm biên lợi nhuận của doanh nghiệp trong ngắn hạn trước khi đạt đến điểm hòa vốn.
- Biến động kinh tế vĩ mô: Các yếu tố bất ổn như lạm phát, chi phí vốn (lãi suất) neo cao và rủi ro địa chính trị dễ gây xáo trộn chuỗi cung ứng toàn cầu. Những áp lực tài chính ngắn hạn này thường buộc doanh nghiệp phải ưu tiên mục tiêu sinh tồn trước mắt, từ đó làm chậm tiến độ thực hiện các cam kết xanh.
- Rào cản công nghệ: Nhiều ngành công nghiệp nặng (như xi măng, thép, hóa chất) hiện vẫn chưa có công nghệ thay thế khả thi về mặt thương mại để triệt tiêu hoàn toàn khí thải. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt hệ thống dữ liệu chuẩn hóa để đo lường chính xác các phạm vi phát thải (đặc biệt là phát thải gián tiếp Scope 3) dễ khiến doanh nghiệp rơi vào bẫy Greenwashing, gây tổn hại lớn đến uy tín thương hiệu.
Chiến lược đầu tư theo xu hướng Net Zero cho nhà đầu tư cá nhân
Xu hướng Net Zero tạo ra rất nhiều cơ hội đầu tư, nhưng không phải mọi cổ phiếu gắn nhãn xanh đều xứng đáng với mức định giá cao. Dưới đây là ba nguyên tắc giúp nhà đầu tư lựa chọn đúng cổ phiếu, đầu tư vào đúng doanh nghiệp.
- Phân tích báo cáo ESG: Hiện nay, có một số doanh nghiệp cố tình thổi phồng hoặc làm sai lệch thông tin về môi trường để tạo hình ảnh bền vững không có thật (Greenwashing). Vì vậy, nhà đầu tư hãy tìm đọc báo cáo phát triển bền vững hàng năm để tìm kiếm các số liệu định lượng cụ thể: Lượng phát thải đã giảm thực tế qua từng năm, tiến độ chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, và các chứng nhận quốc tế được xác minh độc lập.
- Đầu tư thông qua quỹ ETF xanh: Nhà đầu tư cá nhân không có nhiều thời gian có thể đầu tư thông qua các quỹ mở tập trung vào ESG hoặc các quỹ ETF xanh. Mô hình này giúp đa dạng hóa danh mục đầu tư, giảm thiểu rủi ro riêng lẻ của từng cổ phiếu trong khi vẫn đảm bảo dòng vốn đón đầu làn sóng tăng trưởng của nền kinh tế xanh.
- Xem xét cả 2 yếu tố tài chính và cam kết Net Zero: Khi đầu tư, không nên chỉ nhìn vào cam kết Net Zero mà cần đánh giá cả nền tảng tài chính của doanh nghiệp. Những doanh nghiệp có lợi nhuận ổn định, định giá hợp lý và lộ trình giảm phát thải rõ ràng thường có khả năng duy trì tăng trưởng và thích ứng tốt hơn với xu hướng kinh tế xanh trong dài hạn.
Kết luận
Hiểu rõ Net Zero là gì chính là chìa khóa để nhà đầu tư nhận diện những doanh nghiệp có năng lực bứt phá mạnh mẽ trong nền kinh tế xanh. Bằng cách ưu tiên những doanh nghiệp niêm yết có lộ trình giảm phát thải thực chất đi kèm nền tảng tài chính lành mạnh, nhà đầu tư sẽ vừa đón đầu được làn sóng sinh lời bền vững, vừa bảo vệ danh mục đầu tư trước những rủi ro hệ thống của thị trường toàn cầu.
